Newsletter


g -

Blog

16.04.2017::Kronika Biżuterii Dawnej

Egreta, czyli co czapla ma wspólnego z biżuterią?

Jeśli śledzisz moje poczynania na Facebooku, to na pewno wpadł Ci w oko cykl wpisów – CIEKAWSKI CZWARTEK, może przy okazji zauważyłaś, że w zeszłym tygodniu był jego ostatni odcinek. Przez 45 tygodni! dzieliłam się z czytelnikami swoją wiedzą o technikach i tajnikach złotniczego warsztatu. Teraz nadszedł czas na coś nowego – KRONIKĘ BIŻUTERII DAWNEJ! 💙, pełną artefaktów z minionych wieków! Dziś będzie jej pierwszy odcinek, z którego dowiesz się czym jest egreta oraz co ma wspólnego z czaplą? 🙂

KRONIKA BIŻUTERII DAWNEJ

Myli się ten, kto uzna, że będę pisać tylko o biżuterii. O nie!!! W tej kategorii znajdziesz także wszelkiego rodzaju akcesoria stroju i bibeloty około biżuteryjne, ale na pewno pochodzące ze świata złotnictwa. Rzecz jasna wilczą część będą stanowiły klejnoty, ich historie i ciekawostki z nimi związane. Możesz być pewna, że w co drugą niedzielę odnajdziesz tutaj nowy wpis, a wieczorkiem na moim fanpage’u dodam odnośnik do postu (taki, jak zdjęcie poniżej).

Jeśli chciałabyś być na bieżąco z tym, co się dzieje u mnie na blogu, to zapraszam Cię do zapisania się na NEWSLETTER (kliknij w rameczkę w prawej kolumnie, wystarczy że podasz mi swoje imię i adres e-mail 🙂

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Paryska egreta z 1910 – 1913 r., Kunstgewerbemuseum Berlin.
EGRETA | AIGRETTE

Powróćmy do bohaterki pierwszego odcinka. Czy słyszałaś kiedyś o egrecie? Przyznam Ci się, że do niedawna nie miałam pojęcia cóż to jest, choć jak widać po powyższym zdjęciu, które zrobiłam w Kunstgewerbemuseum w Berlinie, widziałam ją już na własne oczy 🙂 Najłatwiej rzecz ujmując, egretą określamy broszkę / szpilę, której przeznaczeniem jest znaleźć się na nakryciu głowy, niezależnie czy będzie to kapelusz czy turban.

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Maharadżowie hinduscy.
W ORIENTALNYM STYLU

Egretę poznałam właśnie jako hinduską ozdobę turbanu, bogato zdobioną kamieniami, wielobarwną emalią i ociekającą złotem. Internet pełen jest zdjęć maharadżów z końca XIX i początku XX w., ubranych w stroje z wzorzystych tkanin i przystrojonych sznurami drogich kamieni oraz nieodłącznymi egretami przypiętymi do nakryć głowy.

Oczywiście historia tego akcesorium jest o wiele dłuższa i przewija się przez różne kultury. Egrety odnajdujemy w turbanach sułtanów ottomańskich, a także w ceremonialnych chamfronach koni (ozdobne nakrycie głowy dla konia). Władcy założonego w XVI wieku imperium Mogołów (panowali w północnych Indiach od XVI – XIX w.) przyczynili się do zaadaptowania na swoim terytorium wielu wpływów i motywów stosowanych przez artystów z terenów Persji. Jednym z najważniejszych elementów męskiego stroju stał się turban, który ma swoje konotacje właśnie w kulturze perskiej, nieraz zdobiony precjozami i spinany zapinką, zwaną kalgi (nasza egreta). Na malowidłach z tamtej epoki można odnaleźć wiele przedstawień wszelakich klejnotów, zarówno tych noszonych przez kobiety, jak i przez mężczyzn.

Czapla nadobna – Egretta garzetta
FRANCUSKI SZYK I PTASI KRZYK

Właśnie z języka francuskiego pochodzi spolszczona nazwa egreta – (fr.) aigrette, które ma kilka znaczeń. Oczywiście wskazuje przypinkę do kapelusza, tym słówkiem określamy także biżuterię przypominającą swą formą ową zapinkę, a także czaplę nadobną –  Egretta garzetta o białym upierzeniu. Jesteśmy coraz bliżej rozwiązania ptasiej zagadki, zatem już spieszę z wytłumaczeniem. Egrety bardzo często zdobiono godowymi piórami owej czapli, zmniejszając przy tym jej populację, był to na tyle charakterystyczny element spinki, że od czapli wzięła swą nazwę, tak przynajmniej wnioskuję. Równie popularne było stosowanie piór strusich.

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Królowa francuska Maria Antonina Austriaczka w wielu ujęciach i egretach 🙂

Pierzaste egrety swego czasu chętnie nosili oficerowie francuscy oraz… Maria Antonina, która lubowała się w tym dodatku. Co prawda jej kapelusz nie był do niczego potrzebny, spinkę wpinano wprost w perukę i razem tworzyły niesamowite konstrukcje. Zachowało się wiele wizerunków królowej, na których możemy odnaleźć egrety. Zresztą inne damy również naśladowały tą modę, do tego stopnia, że rząd musiał zakazać noszenia tak ekstrawaganckich ozdób ze względu na skalę wybicia ptaków w celu zdobycia piór

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Jan II Kazimierz pędzla Daniela Shultza | Stefan Batory Marcina Kobera | Jan Kazimierz Tarnowski nieznanego malarza
A NA WŁASNYM PODWÓRKU… SZKOFIA

Jak to powiadają, cudze chwalicie a swego nie znacie. Na ziemiach polskich mieliśmy swego rodzaju własną interpretację zapinki. Szkofia, bo o niej tu mowa, to szpila wpinana z boku nakrycia głowy, zwykle z lewej strony. Swym kształtem przypominała stylizowane skrzydło, nieraz z prawdziwymi piórami orła, zdobiono ją filigranem i kamieniami. Popularność zdobyła na przełomie XVI i XVII wieku na terenie Polski i Węgier, nie każdy mógł ją nosić, jedynie zasłużeni rycerze i szlachta. Jej najznamienitszym posiadaczem był król Stefan Batory, którego portretowano w nakryciu głowy, zresztą nie tylko jego. Właśnie królewska szkofia, wykonana ze złoconego srebra zdobionego turkusami, perłami i filigranem, znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie. Szkofię odnalazłam także na obrazach przedstawiających króla Jana II Kazimierza oraz Jana Krzysztofa Tarnowskiego.

Tak przy okazji przypomniały mi się sceny z „Pana Wołodyjowskiego” i nakrycia głowy, jakie nosili bohaterowie ekranizacji powieści Sienkiewicza. Czyż to nie piękny przykład rodzimych egret?

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Kadry z filmu „Pan Wołodyjowski” w reżyserii Jerzego Hoffmana.

 

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Żurnal francuski z ozdobami do włosów | Katalog modnych ubiorów z 1832 r. | Maria Izabela Marchioness
XX WIECZNY  ORIENTALNY SZAŁ

Szczególne zainteresowanie egretami nastąpiło na początku XX stulecia. W ówczesnych żurnalach i poradnikach można było odnaleźć wiele propozycji na ozdobienie głowy… egretę z tą peruczką poproszę, raz! Jestem pewna, że kojarzysz orientalne motywy i damskie turbany z dwudziestolecia międzywojennego, które chętnie dekorowano pierzastymi ozdobami, do ich popularności przyczynił się francuski kreator mody Paul Poiret. Z tego czasu pochodzi wieczorowy paryski toczek, który widziałam w Berlinie. Ciekawe, jak różnorako interpretowane są orientalne motywy, męski turban przeistoczył się w damskie nakrycie głowy. Kto wie może jeszcze kiedyś wróci moda na broszki do kapeluszy, ale najpierw musielibyśmy pozbyć się wszędobylskich czapek 🙂

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
To co dziś doczepimy do naszej fryzury? Same piórka, czy może jeszcze jakieś loczki z naturalnych włosów albo od razu całe uczesanie? 🙂

 

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Kino również obfituje w wiele przykładów egret, wystarczy trochę wytężyć wzrok 🙂

 

Paul Poiret, egreta, turban z piórami, moda XX wieku, egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Turban z 1910 r. zaprojektowany przez Paula Poireta, który mocno się przyczynił do rozpowszechnienia motywów orientalnych w modzie | Ilustracje wykonane przez George’a Barbiera ukazujące stroje zaprojektowane przez Poireta, ok 1912 roku.

 

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Kapelusz z Egretą z XX w. | Portret Shivaji z British Museum | Egreta z 1910 r | Egreta z 1925 r | Egreta z 1910 r | Broszka z diamentami i egreta ze szmaragdami

 

egreta, nakrycia głowy, szkofia, ozdoby do włosów, antyczna biżuteria, aigrette, dawna biżuteria, turbany, orientalna biżuteria, biżuteria z piórami, kronika biżuterii dawnej
Ciekawy przykład celuloidowej egrety z Francji, do tego ze składanym grzebykiem.

 

egreta, aigrette, ozdoba do włosów, biżuteria historyczna, biżuteria hinduska, turban sułtański, ozdoba z piórami, biżuteria art deco, nakrycie głowy, pocztówka z kotami
A tu taki piękny przykład pocztówkowy od terakoty.com. Egreta iście sułtańska, a druga jak z dwudziestolecia międzywojennego 🙂 Taką piękną pocztóweczkę nabyłam w www.postallove.pl 💙
PODOBAŁO SIĘ?

Pierwszy odcinek nowego cyklu jest zawsze najbardziej stresujący, mam nadzieję że przypadł Ci do gustu i napiszesz mi w komentarzu swoją opinię 😀 W zanadrzu mam jeszcze sporo ciekawych nakryć głowy… i nie tylko! 😀

Pozdrawiam ciepło
Marta

Udostępnij:

  • Ewa Wlaźlik

    Te nakrycia głowy są bardzo ciekawe i inspirujące 🙂 Czekam na kolejny odcinek

  • Marta Marina Ślusarczyk

    Egreta zawsze kojarzyła mi się przede wszystkim z kostiumami filmowymi:)

    • Rzeczywiście właśnie tam najłatwiej na nie trafić, szczególnie w filmach traktujących o początku XX w. oraz tych z lekką nutą orientu 🙂

  • GloryHaul

    Jak miło jest wrócić do historii 🙂
    Nakrycia bardzo ciekawe i na pewno idealnie sprawdzą się na sesji, nie na co dzień 🙂

    • Właśnie wyobraziłam sobie autobus pełen pań z egretami i jak te pióra włażą wszystkim dookoła do oczu 😀

  • Super! 🙂

Pracownia:

Ściany przystrojone półkami, które uginają się pod ciężarem pudełeczek i koszyczków, a w nich bajecznie kolorowe kamienie swym blaskiem nęcą duszę i przyciągają wzrok. Wszelakie narzędzia, których zastosowanie pozostaje tajemnicą, walcarka, fajnagiel, skamoleks... Przestrzeń wypełniona pomysłami, gdzie w klimacie tworzenia trwa artystyczna burza szarych komórek :)

Czytaj więcej